Informatie

De Stichting Vriendschapsbanden Heemskerk-Klatovy opteert met nadruk voor het model, waarin actief Europees burgerschap centraal staat. Enerzijds omdat dit naadloos aansluit bij ons historische uitgangspunt “Mensen ontmoeten mensen” en anderzijds omdat in april 2005 de Europese Commissie een voorstel voor het nieuwe programma 'Burgers voor Europa' heeft geaccepteerd voor de periode 2007-2013, waarin dit als zodanig verwoord is. Het programma kent drie doelen:

Daarbij de aantekening dat dit in eerste instantie geldt voor de Heemskerkse kant van de samenwerking met Klatovy. Het is niet aan ons, maar aan een bevolking die van 1938 tot 1989 geleefd werd en sinds de val van de Muur is gaan leren omgaan met democratische beginselen, om in eigen tempo keuzes te maken. Keuzes die naar hun inzicht het beste aansluiten bij de ontwikkeling van democratie en een Europees gedachtegoed.

Voor Heemskerk betekent dit in concrete zin een verschuiving van inspanningen naar activiteiten, die niet alleen op cultureel en sportief vlak liggen. Veel meer zullen we op zoek gaan naar onderwerpen, mogelijkheden op het gebied van kennisuitwisseling, gezondheidszorg, economie en onderwijs. Uitgangspunten daarbij zijn ‘het werken van onderaf’, d.w.z. wederzijds uitwisselen van ervaringen en inzichten, gedragen door zoveel mogelijk direct betrokkenen. Het gegeven dat Heemskerk een veelkleurige, multiculturele bevolking kent zal daarin duidelijk betrokken moeten worden.

We zijn er ook van overtuigd dat wij met deze activiteiten een wezenlijke bijdrage leveren aan het imago en de positionering van Heemskerk in binnen- en buitenland, samen met andere beeldbepalende partijen zoals gemeente, bedrijfs- en verenigingsleven.

De Stichting Vriendschapsbanden Heemskerk-Klatovy ziet daarbij de viering van het tweede lustrum van de officiële band met Klatovy in 2007 als de eerste uitdaging om deze nieuwe doelstellingen vorm te geven.

Daarmee komen de bouwstenen, niet voor een muur, maar voor een huis van Europa binnen ons bereik. Aan ons de taak om samen met onze vrienden uit Klatovy deze uitdaging aan te gaan.

Een voortzetting van de stedenband tussen Heemskerk en Klatovy, met als uitgangspunt de combinatie van de historische (mensen ontmoeten mensen) en nieuwe (actief Europees burgerschap) uitgangspunten lijkt ons voor de hand liggen.

Heemskerk, mei 2006
 

Achtergrondinformatie bij onze doelstellingen

Inleiding

Nederlandse stedenbanden worden meestal gedragen door zowel de lokale overheid als een stedenbandstichting. Ook de Heemskerkse situatie is hier een duidelijk voorbeeld van. De onderlinge verdeling is daarbij dat de lokale overheid de algehele coördinatie draagt en een budget heeft waarmee activiteiten ontplooid kunnen worden. Zij draagt zorg voor de officiële ontvangst van delegaties uit de partnergemeente en richt zich op projecten met betrekking tot technische assistentie. De Stichting Vriendschapsbanden Heemskerk-Klatovy krijgt meestal een budget van de gemeente waarmee zij kleinschalige projecten op kan zetten of voor sociale en culturele activiteiten die erop gericht zijn om de bevolking van Heemskerk en Klatovy dichter bij elkaar te brengen.

Uitdagingen

Stedenbanden hebben niet altijd een onverdeeld positief imago bij de burgers of binnen de lokale overheid. Je hoort vaak dat stedenbanden een artefact zijn uit het verleden die geen toekomst meer hebben: 'Toen was het leuk, maar het is niet meer van deze tijd'. Door de globaliserende wereld kunnen burgers van overal immers veel makkelijker met elkaar in contact treden dan bijvoorbeeld 30 jaar geleden. Hier is dus geen stedenband meer voor nodig. Daarnaast zijn veel landen waar Nederlandse gemeenten stedenbanden onderhouden inmiddels toegetreden tot de Europese Unie. Is het doel van de stedenband daarmee niet bereikt?

Het stoffige, ouderwetse imago dat aan veel stedenbanden kleeft heeft ten eerste te maken met onvoldoende kennis van de buitenwacht over wat een stedenband nu precies doet of inhoudt. Zo is ook niet duidelijk welk nut het heeft. Onbekend maakt immers onbemind. Ten tweede heeft het te maken met hoe het instrument van stedenbanden gehanteerd wordt. Als de Nederlandse gemeente het altijd heeft ingezet om de partnergemeente te ondersteunen en minder om er zelf voordeel uit te halen, dan kan het zijn dat het binnen de eigen gemeenschap gezien wordt als iets van nut voor de ander.

Voor de toekomst van de Heemskerkse band met Klatovy is het daarom van groot belang het bovenstaande imago bij te stellen. Belangrijkste daarbij is te laten zien dat  de stedenband geen instrument van het verleden is, maar ook voor de toekomst aangewend kan worden. Daarbij is het een taak zowel voor de gemeente als de stichting Vriendschapsbanden Heemskerk-Klatovy om duidelijk te maken dat een stedenband ook een waardevol instrument voor de eigen lokale gemeenschap kan zijn.

De waarde van stedenbanden voor Europa

Stedenbanden spelen een belangrijke rol in het creëren van een gemeenschappelijk Europa, zowel in het verleden als in het heden. Het zijn waardevolle instrumenten voor samenwerking tussen gemeenten in Europa. Hierbij treft u de visie aan van de Europese Commissie (EC) op de rol die stedenbanden kunnen hebben bij het creëren van een Europa voor de burger.

Een geschiedenis van variatie

Stedenbanden ontstonden na het einde van de Tweede Wereldoorlog. Ze waren bedoeld om te werken aan vrede tussen de burgers van Europa. Het was een initiatief om mensen te verenigen en vriendschappen te creëren om te verzekeren dat Europa nooit meer zulke rampen te verduren zou krijgen als de twee wereldoorlogen. Deze achtergrond geeft veel Europese stedenbanden een ideologische basis en een grote symbolische waarde. De oprichting van dergelijke partnerschappen was een symbolisch gebaar op lokaal niveau waarbij de wil en betrokkenheid van de burgers getoond werd om te werken aan vrede en vriendschap binnen Europa. Ceremoniële evenementen onderstrepen dit, waarbij het ondertekenen van een stedenbandovereenkomst en andere vergelijkbare activiteiten een belangrijk onderdeel vormden. Daarnaast zijn activiteiten met een grote betrokkenheid van de burgers uit beide stedenbandsteden en het onderbrengen van de vrienden uit de partnerstad bij de burgers thuis een duidelijk kenmerk van dit type stedenband. Deze achtergrond verklaart ook waarom zo veel stedenbanden bestaan tussen Frankrijk en Duitsland. Dit type stedenband kan omschreven worden als 'We zijn vrienden; we vechten nooit meer ­stedenband'.

Dit is echter niet het enige soort stedenband in Europa. Bij de Scandinavische landen bijvoorbeeld is de oorsprong van veel stedenbanden hulp en solidariteit tussen gemeenten tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dit type vraagt om concrete acties en activiteiten in plaats van grote symbolische evenementen. Deze stedenband kunnen we een 'laten we onze broeders en zusters helpen -stedenband' noemen.

Een ander voorbeeld zijn de vele stedenbandcontacten tussen de Baltische staten en de Scandinavische landen. Veel van deze stedenbanden zijn het laatste decennium van de vorige eeuw ontstaan als reactie op de veranderingen die zich voltrokken in de Baltische staten als gevolg van de ineenstorting van de Sovjet Unie. Hierdoor ontstond grote behoefte aan kennis hoe een lokale overheid opereert in een democratische samenleving. Logischerwijs had binnen dit type stedenband uitwisseling van kennis en samenwerking op expertniveau tussen gemeenten een hoge prioriteit. Deze stedenband kunnen we kenmerken als een: 'laten we samen bekijken hoe iets aan te pakken -stedenband'.

Er zijn nog andere types van stedenbanden in Europa, maar deze voorbeelden geven aan dat de geschiedenis van stedenbanden in Europa een geschiedenis is van diversiteit en variatie.

Ondersteuning voor stedenbanden

Tegenwoordig ondersteunt de Europese Commissie stedenbanden binnen het 'Actieprogramma voor de gemeenschap ter ondersteuning van actief Europees burgerschap'. Dit programma bestaat sinds 2004, maar de ondersteuning van stedenbanden door de Europese Commissie heeft al een veel langere geschiedenis.

Vanaf 1989 is budget beschikbaar op de begroting van de Europese Commissie om stedenbanden in de Europese Unie financieel te ondersteunen. Dit staat bekend als het stedenband- danwel jumelagefonds. Het is niet toevallig dat dit juist in 1989 beschikbaar kwam. De ondersteuning van stedenbanden vanaf dat jaar valt namelijk samen met twee belangrijke ontwikkelingen in Europa. Ten eerste de creatie van de gemeenschappelijke Europese markt. Het einde van de jaren tachtig en het begin van de jaren negentig waren dynamische jaren voor de Europese integratie. Verschillende programma's werden geïnitieerd om de mobiliteit van burgers binnen Europa te stimuleren. Het ondersteunen van stedenbanden, waarvoor het initiatief vanuit het Europees parlement kwam, paste goed binnen deze context. Naast de creatie van een gemeenschappelijke markt kreeg de EU in die jaren ook nieuwe competenties. Veel van deze competenties lagen op het gebied waar lokale overheden eveneens een rol spelen. Hierdoor werd de EU belangrijker en relevanter voor de lokale overheden van de lidstaten.

Ten tweede viel in 1989 de Berlijnse Muur wat het begin zou inluiden van een verdere uitbreiding van de EU. Niet alleen landen in Midden- en Oost-Europa maar ook gemeenten in deze regio gingen op zoek naar nieuwe contacten en nieuwe partners in Europa.

Als gevolg van deze twee parallelle ontwikkelingen is het makkelijk te begrijpen dat vanaf het ontstaan in 1989 het stedenbandfonds aantrekkelijk is voor gemeenten. Het bood hen immers de financiële mogelijkheid haar burgers kennis te laten maken met Europa en hen onderling samen te laten werken. Gemeenten hebben vanaf het prille begin dan ook zeer actief aan het programma deelgenomen. Deze ondersteuning van stedenbanden heeft bijgedragen aan het ontstaan van nieuwe types stedenbanden. Zo ontstonden nieuwe partnerschappen tussen gemeenten uit de oude lidstaten van de EU die voortkwamen uit de versterkte rol van de EU als speelveld voor lokale overheden. Dit type stedenband kan 'het is goed de andere leden van de Europese familie te leren kennen-stedenband' genoemd worden. Ook kwamen veel nieuwe stedenbanden op tussen de oude en de kandidaat lidstaten van de EU. Dit bood de tweede groep gemeenten de mogelijkheid om partners te vinden binnen de EU. Dit zijn de zogenaamde 'welkom bij de club-stedenbanden'. Als laatste ontstond een type stedenband, waarbinnen gemeenten samenkomen die op projectmatige basis samenwerken. Je zou kunnen zeggen dat dit de 'laten we gezamenlijk EU projecten opzetten-stedenbanden' zijn.

Actief Europees burgerschap stedenband

In april 2005 heeft de Europese Commissie een voorstel voor het nieuwe programma 'Burgers voor Europa' geaccepteerd voor de periode 2007-2013. Het programma kent drie doelen zoals boven omschreven:

De Stichting Vriendschapsbanden Heemskerk-Klatovy sluit zich van harte aan bij dit programma.

Binnen dit programma is een prominente rol weggelegd voor stedenbanden. Hierbij staat centraal hoe deze een bijdrage kunnen leveren aan Europees burgerschap door het realiseren van bovenstaande drie doelstellingen. Niet alle bestaande stedenbanden zijn daar nu echter voor geschikt. Wil een stedenband die rol op zich nemen dan is van belang dat deze stedenband veel burgers bij de stedenband weet te betrekken en tevens dat inhoudelijke activiteiten opgezet worden die een concreet doel dienen. Dit 'nieuwe' archetype stedenband dat de EC voor ogen staat binnen het programma is de actief Europees burgerschap stedenband.

De aan het begin genoemde verschillende soorten van stedenbanden zijn alle onder te brengen in vier archetypes: de symbolische stedenband, de sociaal-culturele stedenband, de stedenband gericht op kennisuitwisseling en technische assistentie en de actief Europees burgerschap stedenband. De eerste drie archetypes hebben elk hun eigen voor- en nadelen. Een symbolische stedenband heeft weinig betrokkenheid van burgers en weinig concrete inhoud. Bij de sociaal-culturele stedenband is weliswaar de betrokkenheid van burgers groot, maar ontbreekt het vaak aan een concrete inhoud. Deze inhoud is wel te vinden bij stedenbanden gericht op kennisuitwisseling en technische assistentie, maar hier nemen weer weinig burgers aan deel. De ideale stedenband is daarom de actief Europees burgerschap stedenband, waarbij er én grote betrokkenheid van burgers is én sprake van duidelijke inhoud.

De actief Europees burgerschap stedenband, die inhoud en grote betrokkenheid van burgers weet te combineren, is zowel een waardevol instrument voor de lokale gemeenschap als voor Europa. Dit onder het motto: ‘wat goed is voor beide lokale gemeenschappen, is goed voor Europa’.